 |
|
||||
 |
|||||
|
|
||||
|
|||||
เป็นที่รู้กันดีว่า สารต้านอนุมูลอิสระ หรือที่เรียกกันว่าแอนติออกซิแดนท์ เป็นสารที่ช่วยจับตัวกับตัวอนุมูลอิสระหรือช่วยหยุดยั้งปฏิกิริยาออกซิเดชันที่เป็นปฏิกิริยาหลักที่ก่อให้เกิดสารอนุมูลอิสระที่สร้างความเสียหายให้แก่เซลล์ ทำให้เกิดความเสื่อมถอยก่อนของร่างกายและเป็นสาเหตุของการเกิดโรคต่างๆตามมาหลายชนิด ทำให้มีการใช้สารต้านอนุมูลอิสระอย่างแพร่หลายในยุคปัจจุบัน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง มีงานวิจัยออกมามากมายถึงผลของสารต้านอนุมูลอิสระในการอาจช่วยลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคหัวใจ แม้ข้อมูลในปัจจุบันยังเรียกได้ว่าไม่สมบูรณ์นักแต่พลเมืองสหรัฐถึง 30% ก็นิยมรับประทานสารต้านอนุมูลอิสระในรูปอาหารเสริมหรือวิตามิน เช่นวิตามิน E, C, เบตาแคโรทีน เป็นปรกติประจำวัน เพียงเพื่อหวังผลในการเสริมสร้างสุขภาพที่ดีและป้องกันโรคต่างๆ หรือเพื่อชะลอความแก่ เรียกได้ว่ากินกันไว้ก่อนดีกว่า แล้วเรามีความจำเป็นต้องพึ่งสารต้านอนุมูลอิสระเหล่านี้แค่ไหน ต้องทานแต่ในรูปวิตามินเท่านั้นหรือ
เคยรู้หรือไม่ว่าความจริงแล้วในกระบวนการเมตาบอลิซึมของเซลล์ปรกติก็ผลิตอนุมูลอิสระขึ้นในร่างกายเป็นปรกติทุกวันอยู่แล้ว แต่จากการใช้ชีวิตประจำวันของเราที่ต้องเจอสิ่งกระตุ้นมากมาย เช่น ความเครียด มลพิษจากสิ่งแวดล้อม ควันพิษ แสง ความร้อน ทำให้ปริมาณอนุมูลอิสระเพิ่มขึ้นได้อย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะอย่างยิ่งได้รับอนุมูลอิสระโดยตรงจากอาหารที่เรารับประทาน โดยเฉพาะอาหารสำเร็จรูป แปรรูปต่างๆ ที่มีไขมันเป็นองค์ประกอบ เนื่องจากไขมัน สามารถทำปฏิกิริยาได้ง่ายกับอากาศในสภาวะที่มีแสงและความร้อนเป็นตัวกระตุ้น ทำให้เกิดอนุมูลอิสระมากมาย อนุมูลอิสระที่เกิดขึ้นในร่างกายบวกกับการรับเข้าไปเพิ่มจนร่างกายไม่สามารถต้านทานไหว ก็จะเข้าไปก่อความเสียหายให้แก่เซลล์ได้อย่างรวดเร็ว เกิดความเสื่อมถอยแก่ก่อนวัย และเสี่ยงต่อการเป็นโรคเรื้อรังต่างๆได้เช่น โรคมะเร็ง โรคผิดปรกติด้านภูมิคุ้มกัน โรคเบาหวาน และที่กำลังเป็นที่สนใจมากคือโรคหัวใจ
แม้แต่ไขมันในร่างกายเราก็สามารถเกิดปฏิกิริยาออกซิเดชันได้ ดังในบทความล่าสุดของสมาคมโรคหัวใจแห่งสหรัฐก็ได้กล่าวถึงปฏิกิริยาออกซิเดชันของไขมันชนิด LDL (Low-density Cholesterol) ที่เป็นสาเหตุทำให้เกิดการสะสมพอกพูนของไขมันที่ผนังเส้นเลือดมากขึ้น เป็นเหตุให้หลอดเลือดตีบ เรียกขบวนการนี้ว่า Altherosclerosis เป็นผลให้หลอดเลือดไปเลี้ยงกล้ามเนื้อหัวใจไม่เพียงพอ และเป็นสาเหตุของหัวใจวาย และโรคหลอดเลือดสมองเนื่องจากเลือดสูบฉีดไปเลี้ยงสมองไม่พอมีผลถึงแก่ชีวิตหรืออัมพาตได้ และไม่นานมานี้ก็มีความพยายามที่จะใช้สารต้านอนุมูลอิสระในรูปอาหารเสริมหรือวิตามินในการป้องกันการเกิดการออกซิเดชันของ LDL แต่ผลการศึกษากลับยังไม่พบประโยชน์จากการใช้สารต้านอนุมูลอิสระในรูปอาหารเสริม แถมในบางรายงานกลับพบว่าการใช้สารต้านอนุมูลอิสระในรูปอาหารเสริมอาจมีผลเสียตามมาอีกด้วย ดังนั้นท่าทีของสมาคมโรคหัวใจแห่งสหรัฐจึงยังไม่แนะนำให้ใช้สารต้านอนุมูลอิสระในรูปอาหารเสริมเพื่อผลในการป้องกันการเกิดโรคหัวใจ ยังคงต้องรอจนกว่าจะมีข้อมูลทางวิชาการยืนยันเป็นที่แน่ชัดกว่านี้
รู้หรือไม่ว่าร่างกายของคนเราตั้งแต่สมัยแรกเริ่ม ก็มีความสามารถในการผลิตต้านอนุมูลอิสระ(หรือแอนติออกซิแดนท์)ขึ้นเองได้อย่างเพียงพอเพื่อควบคุมสมดุลของสารอนุมูลอิสระในร่างกาย แต่ปัจจุบันความสามารถนี้ได้ลดน้อยถอยลงไปอย่างมาก ถึงมีการสร้างขึ้นเองในร่างกายก็ดูดซึมไปใช้ได้ยาก
และนี่อาจเป็นสาเหตุให้มนุษย์ต้องพึ่งพาสารนี้จากการรับประทานพืชนั่นเอง สารต้านอนุมูลอิสระมีอย่างอุดมสมบูรณ์ในพืช ดังนั้นพืชจึงถือได้ว่าเป็นแหล่งสารต้านอนุมูลอิสระที่สำคัญที่สุดสำหรับมนุษย์เลยทีเดียว การที่พืชมีสารต้านอนุมูลอิสระอย่างมากมายและหลายชนิดนั้น ก็เกิดจากการที่พืชต้องใช้แสงในการสังเคราะห์แสง ทำให้ต้องมีกระบวนการป้องกันเซลล์พืชจากการทำลายของสารอนุมูลอิสระที่เกิดขึ้นจากขบวนการสังเคราะห์แสงนั่นเอง เป็นไงคะทึ่งกับฝีมือธรรมชาติอันสร้างสรรค์ไหมล่ะคะ อย่ามองข้ามความสัมพันธ์อันลึกซึ้งระหว่างคนกับพืชเป็นอันขาด ถึงตอนนี้พอจะมองออกรึยังว่าสารต้านอนุมูลอิสระนั้นอยู่ใกล้ตัวเพียงใด
ท้ายสุดสมาคมโรคหัวใจแห่งสหรัฐเองก็มีจุดยืนที่ยังไม่พร้อมแนะนำให้ทานสารต้านอนุมูลอิสระในรูปอาหารเสริมหรือวิตามินเพื่อหวังผลในการลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคหัวใจ แต่แนะนำให้รับสารต้านอนุมูลอิสระจากอาหารที่มีสารต้านอนุมูลอิสระสูงแทนได้แก่อาหารประเภท พืช ผัก ผลไม้ เมล็ดธัญพืช ถั่วต่างๆ และอาหารที่อุดมไปด้วยวิตามิน เกลือแร่ สารต้านอนุมูลอิสระ และ ใยอาหาร เพื่อลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคหัวใจ นอกจากนี้ยังแนะนำให้กินอาหารที่มีไขมันอิ่มตัว ไขมันทรานส์ และคลอเลสเตอรอล อยู่ในปริมาณต่ำอีกด้วย
และนั่นแหละที่เมื่อไรที่มนุษย์หลงลืมความสำคัญของพืช หรือพึ่งพาพืชเป็นอาหารน้อยลงก็ทำให้มนุษย์ถึงกาลเจ็บป่วยได้อย่างง่ายดาย ที่บอกว่าพืชเป็นยาชั้นเลิศ ถึงตอนนี้ก็ไม่เห็นจะผิดตรงไหนนะคะ จงอย่ามองข้ามความสามารถที่ธรรมชาติสรรสร้างมาอย่างดีให้กับคุณเป็นอันขาด
ผู้เขียน: อาภัสริน (Food Scientist)
References:
Antioxidant Vitamins. Dec 23, 2010 American Heart Association.
http://www.americanheart.org/presenter.jhtml?identifier=4452
ภาพประกอบจาก hansa.com
